ÇOCUKLARDA KARINDA ŞİŞLİK
Karında şişlik (abdominal distansiyon veya kitle görünümü), çocukluk çağında sık karşılaşılan bir klinik bulgudur. Bu durum, basit bir gaz birikimi veya kabızlıktan kaynaklanabileceği gibi, ciddi bir cerrahi obstrüksiyon, tümöral oluşum ya da organomegali bulgusu da olabilir. Şişliğin fark edilme zamanı, ilerleyici olup olmaması, eşlik eden semptomlar (kusma, ağrı, dışkı değişikliği, kilo kaybı) tanıda yol göstericidir.
Karında şişliğin değerlendirilmesinde yaşa göre yaklaşım, şişliğin yaygın mı lokal mi olduğu, palpabl kitle varlığı, gaza veya sıvıya bağlı olup olmadığı gibi parametreler dikkate alınmalıdır.
Karın hacmindeki artış, üç ana mekanizma ile oluşur:
- Gaz birikimi (mekanik veya fonksiyonel ileus)
- Sıvı birikimi (asit, kan, idrar, lenf)
- Katı doku artışı (organomegali veya kitle)
Her bir mekanizmanın farklı nedenleri ve karakteristik fizik muayene bulguları vardır.
|
Mekanizma |
Örnek Nedenler |
Klinik Özellikler |
|
Gaz birikimi |
Obstrüksiyon, paralitik ileus |
Timpanizm, distansiyon, barsak seslerinde artış veya azalma |
|
Sıvı birikimi |
Asit, hemoperiton, idrar sızıntısı |
Matite artışı, dalgalanma bulgusu |
|
Katı doku artışı |
Hepatomegali, splenomegali, tümör |
Lokalize, sert veya düzgün yüzeyli kitle |
Etiyoloji: Yaşa Göre Yaklaşım
|
Yaş Grubu |
Sık Nedenler |
|
Yenidoğan |
Mekonyum ileusu, Hirschsprung hastalığı, nekrotizan enterokolit, konjenital obstrüksiyonlar, hepatomegali |
|
Süt çocuğu |
İnvajinasyon, malrotasyon, mezenter kisti, Wilms tümörü, hepatoblastom |
|
Çocukluk dönemi |
Kabızlık, nefrotik sendrom, hepatit, splenomegali, retroperitoneal kitle |
|
Ergenlik dönemi |
Over kisti, gebelik, kitle veya tümöral lezyonlar, ascit |
Klinik Değerlendirme
Anamnez:
- Şişliğin başlama zamanı ve ilerleyici olup olmadığı
- Ağrı, kusma, kabızlık, kilo kaybı, iştahsızlık varlığı
- Dışkı veya idrar renginde değişiklik
- Enfeksiyon, travma, ilaç kullanımı, aile öyküsü
Fizik Muayene: Muayene mutlaka iyi aydınlatılmış,sakin ortamda yapılmalıdır.
- İnspeksiyon: Asimetri, cerrahi skar, venöz dilatasyon, göbek fıtığı.
- Auskültasyon: Barsak sesleri (hiperaktif: obstrüksiyon; hipoaktif: ileus).
- Palpasyon:
- Yaygın yumuşak distansiyon → gaz veya sıvı
- Sert, düzensiz kitle → tümör
- Hassasiyet veya rebound → peritonit
- Perküsyon:
- Timpanizm: gaz içeriği
- Matite: sıvı veya solid doku
- Dalgalanma testi: asit varlığında pozitif
- Rektal muayene: fekalom, tümör veya ampulla dolgunluğu
Karın duvarı gevşetilerek yapılan derin palpasyon, organomegalilerin ayırt edilmesinde son derece değerlidir.
Sık Görülen Nedenler
Gastrointestinal Nedenler
- Kabızlık: En sık benign neden; özellikle süt çocuklarında karında yaygın şişlik ve sert dışkı kitleleri.
- Barsak obstrüksiyonu: Mekanik (invajinasyon, volvulus, atrezi) veya fonksiyonel (ileus).
- Hirschsprung hastalığı: Yenidoğan döneminden itibaren mekonyum gecikmesi, kronik distansiyon.
- Malrotasyon / volvulus: Akut distansiyon ve safralı kusma ile birlikte seyreder.
- Mezenter kisti: Orta hatta, dalgalanan, mobil kitle.
Hepatobilier ve Renal Nedenler
- Hepatomegali: Enfeksiyon (hepatit), konjestif kalp yetmezliği, metabolik hastalıklar, tümörler (hepatoblastom).
- Splenomegali: Enfeksiyöz mononükleoz, hemolitik anemiler, portal hipertansiyon.
- Böbrek kitleleri: Wilms tümörü, multikistik displazi, hidronefroz.
- Nefrotik sendrom: Asit ve ödemle birlikte karın şişliği.
Asit (Peritoneal Sıvı Birikimi)
- Karaciğer hastalıkları (siroz, hepatit)
- Nefrotik sendrom
- Kalp yetmezliği
- Peritonit veya maligniteye bağlı sekonder asit
Tümöral Nedenler
- Wilms tümörü (nefroblastom): Genellikle ağrısız, düzgün yüzeyli, orta hatta olmayan kitle.
- Nöroblastom: Sert, düzensiz, retroperitoneal; sıklıkla kalsifikasyon içerir.
- Hepatoblastom: Sağ üst kadranda büyüyen, sert, düzensiz yüzeyli.
Tanısal Yaklaşım
Laboratuvar İncelemeleri
- Tam kan sayımı, karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri
- İdrar analizi (hematüri, proteinüri)
- Alfa-fetoprotein (AFP) → hepatoblastom, germ hücreli tümörler
- VMA / HVA düzeyi → nöroblastom için idrar testleri
Görüntüleme
|
Yöntem |
Kullanım Amacı |
|
Abdominal ultrasonografi (USG) |
İlk basamak; sıvı, organomegali, kitle ayrımı |
|
BT / MR |
Kitle karakterizasyonu, yayılım, ilişkili organlar |
|
Direkt karın grafisi (AYDS) |
Gaz dağılımı, hava-sıvı seviyesi, perforasyon şüphesi |
|
Doppler USG |
Vasküler kitle veya portal hipertansiyon değerlendirmesi |
Ayırıcı Tanı Tablosu
|
Klinik Bulgular |
Olası Neden |
|
Yaygın timpanik distansiyon |
Gaz birikimi (ileus, malabsorpsiyon) |
|
Matite, dalgalanma |
Asit |
|
Lokalize, sert kitle |
Wilms tümörü, nöroblastom |
|
Sağ üst kadran dolgunluğu |
Hepatomegali, hepatoblastom |
|
Sol üst kadran dolgunluğu |
Splenomegali |
|
Orta hatta mobil kitle |
Mezenter kisti, bağırsak dilatasyonu |
Tedavi ve Yönetim: Tedavi, nedenine yöneliktir:
- Gaz / konstipasyon: Diyet düzenlemesi, hidrasyon, gerekirse lavman.
- Asit: Altta yatan nedenin tedavisi (karaciğer, böbrek, kalp hastalıkları).
- Obstrüksiyon veya tümör: Cerrahi girişim.
- Hirschsprung hastalığı: Rezeksiyon veya pull-through cerrahisi.
- Wilms tümörü / Nöroblastom: Multimodal (cerrahi + kemoterapi ± radyoterapi).
Klinik İpuçları
- Yeni başlayan, ağrısız, sert kitle → tümör olasılığı.
- Distansiyon + safralı kusma → obstrüksiyon.
- Hepatomegali + AFP yüksekliği → hepatoblastom.
- Distansiyon + idrar retansiyonu → mesane doluluğu.
- Şişliğin pozisyonla değişmesi → fıtık veya mobil kitle.
Çocuklarda karında şişlik, etiyolojik yelpazesi çok geniş bir klinik bulgudur. Değerlendirme, yaşa göre yaklaşım, fizik muayene bulguları ve görüntüleme yöntemleri ile sistematik biçimde yapılmalıdır. Özellikle safralı kusma, distansiyon, ağrı ve hassasiyetin birlikte olduğu olgular acil cerrahi patoloji olarak kabul edilmelidir. Erken tanı ve uygun yönetim, hem mortaliteyi azaltır hem de uzun dönem sonuçları iyileştirir.
KAYNAKÇA
- Al-Salem AH. Atlas of Pediatric Surgery. Cham: Springer International Publishing; 2020.
- Kaiser GL. Symptoms and Signs in Pediatric Surgery. Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg; 2012.
- Rob Smiths. Rob Smiths Operative Pediatric Surgery. 8th ed. Rob Smiths, editor. 2020.
- Sinha CK, Davenport M, editors. Handbook of Pediatric Surgery [Internet]. Handbook of Pediatric Surgery. London: Springer London; 2010. Available from: http://link.springer.com/10.1007/978-1-84882-132-3
- Holcomb and Ashcraft. Holcomb and Ashcraft’s Pediatric Surgery [Internet]. Seventh. Holcomb and Ashcraft, editor. 2020 [cited 2025 Oct 19]. Available from: https://www.academia.edu/50986816/Pediatric_surgery_Ashcraft_and_Holcomb_7_ed_2020